Odkrywamy Podlaskie Gminy – Nowinka

Według źródeł historycznych teren dzisiejszej gminy Nowinka do końca XII wieku znajdował się we władaniu Jaćwingów (lud zachodniobałtycki spokrewniony z Prusami i Litwinami). Sama nazwa gminy jest jednak stosunkowo młoda. Jeszcze w latach 50. XX w. była to gmina Szczebro-Olszanka. Gminę Nowinka utworzono dopiero w 1973 roku. Obecnie na jej terenie znajduje się 26 sołectw i 37 miejscowości.

Niestety pozostało niewiele materialnych śladów wielowiekowej historii gminy. Jeszcze do lat 60. XX w. w Olszance znajdował się piękny drewniany dwór z końca XVIII wieku. Spłonął jednak doszczętnie w 1961 roku. Miłośnicy drewnianej architektury mogą się natomiast wybrać do wsi Monkinie, gdzie stoi kościół z początku XX w. Zabytkowy charakter w tej miejscowości mają także domy nr 12 i 14 pochodzące z lat 20. I 30. XX w. Jest też przedwojenny (z 1927 r.) budynek w centrum Nowinki, będący obecnie siedzibą urzędu gminy. Przez teren gminy Nowinka prowadzi też część trasy Wigierskiej Kolei Wąskotorowej, która jest wpisana do rejestru zabytków.

Tym, co wyróżnia gminę, jest na pewno majestatyczna przyroda. Przez wieki teren, który obejmuje, porastały lasy. I tak jest do dzisiaj – stanowią one aż 61 proc. powierzchni gminy. Głównie jest to Puszcza Augustowska, jeden z największych kompleksów leśnych w kraju. Co ważne, są to obszary cenne przyrodniczo. Na tych terenach znajdują się specjalne obszary ochrony siedlisk i ochrony ptaków Natura 2000.

Jednocześnie Nowinka leży w samym środku Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego. Wiele jezior znajduje się na terenie gminy, są to np. Blizno, Kalejty, Czarne, a także część Jeziora Wigry. Nad jeziorem Blizno jest położona słynna ze względu na swoją nazwę wieś Ateny. Przywodzi na myśl stolicę Grecji, jednak jej pochodzenie jest inne. Wieś założył w poł. XIX wieku kupiec z Augustowa – Gerszon Szteygman, który przyjąwszy chrzest, przyjął nazwisko Augustyn Ateński i to od jego nazwiska pochodzi nazwa. Dziś to modna miejscowość wypoczynkowa z dużym osiedlem willowym sięgającym jeziora.

Znana jest także inna wieś z terenu gminy Nowinka. To Zakąty, w których przez wiele lat mieszkał i tworzył Stanisław Tym. To legendarny satyryk i aktor, m.in. odtwórca roli Ryszarda Ochódzkiego, a także autor scenariuszy do filmów „Miś”, „Rozmowy kontrolowane” i „Ryś”.

Z uwagi na swoje walory przyrodnicze gmina Nowinka to idealne miejsce do wypoczynku dla osób ceniących cisze i dziewiczą przyrodę. Coś dla siebie znajdą tutaj zarówno zbieracze ziół, jagód i grzybów, jak i wędkarze.

Julia Szypulska
red.: Anna Augustynowicz
fot.: Paweł Krukowski