Odkrywamy Podlaskie Gminy – Nowy Dwór

Gmina zajmuje powierzchnię 121 kilometrów kwadratowych. Od północy graniczy z gminą Lipsk, od południa z gminą Sidra, częściowo także z gminą Kuźnica, a od zachodu z gminą Dąbrowa Białostocka. Jej wschodnią granicę wyznacza granica z Republiką Białorusi.

Miasteczko nad Biebrzą

Sercem gminy jest Nowy Dwór, położony nad rzeką Biebrzą, której źródła znajdują się w pobliskich Talkach. Zabytkowy układ przestrzenny miejscowości został wpisany do rejestru zabytków, a sama wieś do dziś zachowała swój kameralny charakter. W centrum znajdują się najważniejsze instytucje i obiekty użyteczności publicznej – urząd gminy, szkoła, ośrodek zdrowia oraz miejsca związane z handlem i sportem.

Historia Nowego Dworu sięga przełomu XVI i XVII wieku, kiedy był jednym z ważniejszych ośrodków rozległej Puszczy Grodzieńskiej, należącej do królów polskich i wielkich książąt litewskich. Parafia pw. św. Jana Chrzciciela została ufundowana w 1504 roku przez króla Aleksandra Jagiellończyka. Kilkadziesiąt lat później, w 1536 roku, Puszczę Nowodworską wykupiła królowa Bona. Szczególne znaczenie dla rozwoju miejscowości miał 12 sierpnia 1578 roku, kiedy król Stefan Batory nadał Nowemu Dworowi prawa magdeburskie oraz herb przedstawiający lwa wspinającego się na mur. Status miasta miejscowość utraciła dopiero w 1934 roku.

Tam, gdzie natura spotyka historię

Znaczna część gminy leży w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego – jednego z najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce. Rozległe kompleksy leśne, zarówno prywatne, jak i państwowe, są schronieniem dla dzikiego ptactwa i wielu gatunków zwierząt. To prawdziwy raj dla miłośników natury, ciszy i aktywnego wypoczynku.

W samym Nowym Dworze znajduje się zabytkowy kościół pw. św. Jana Chrzciciela, którego początki sięgają XVI wieku. Świątynia była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana. W 1615 roku powiększono ją o murowaną kaplicę, gdzie spoczął proboszcz ks. Wojciech Krzyczkowski. Kolejną, drewnianą kaplicę dobudowano w 1703 roku z inicjatywy ks. Władysława Koca. Obecny wygląd kościół uzyskał pod koniec XIX wieku.

Ślady dawnej świetności odnaleźć można również w Bobrze Wielkiej. To właśnie tam stał niegdyś okazały modrzewiowy dwór z 1818 roku, wybudowany przez Michała Butowta Andrzejkowicza – gubernatora grodzieńskiego i wołyńskiego. Dziś ten wyjątkowy zabytek można podziwiać w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej, gdzie został przeniesiony i zachowany dla kolejnych pokoleń.

Miejsca warte odwiedzenia

• Wieś Talki – źródło rzeki Biebrzy.
• Parafia rzymskokatolicka pw. Św. Jana Chrzciciela w Nowym Dworze i cmentarz przykościelny – najstarsza parafia w górnym basenie Biebrzy.
• Cerkiew pw. Św. Mikołaja w Nowym Dworze. W 2020 r. trwały interwencyjne prace archeologiczne na terenie parafii prawosławnej. Odkryto stare cmentarzysko przycerkiewne z XVI w.
• Cmentarz rzymskokatolicki w Nowym Dworze z kaplicą grobową rodziny Eynarowiczów (1903 r.).
• Wieś Bobra Wielka – park dworski z aleją lipową i starym młynem wodnym.
• Cmentarzysko ze stelami kamiennymi w Jagintach.
• Szkolna Izba Regionalna w Szkole Podstawowej w Nowym Dworze.

źródło: Urząd Gminy Nowy Dwór, wikipedia.org
Anna Augustynowicz
red.: Julia Szypulska
fot.: Kamil Timoszuk